Błogosławiony o. Bronisław Markiewicz - założyciel michalitów

ks. Marcin A. Różański CSMA

Wstęp

Polecam się modlitwie Drogiego Księdza, abym wkrótce został święty, gdyż takich potrzeba wszędzie a osobliwie Polakom… Gdy brakuje świętych w narodzie, robi się ciemno w głowach ludzkich i ludzie nie widzą dróg, którymi im należy postępować1.

Cytat ten pochodzi listu bł. Bronisława Bonawentury Markiewicza do swego przyjaciela ks. Władysława Sarny. 19 VI 2005 r. w Warszawie Kościół katolicki ukazał nam postać ks. Markiewicza jako wzór godny do naśladowania. Wydaje się, iż prośba ks. Markiewicza została spełniona.

Warto zatem przyjrzeć się tej postaci.

1. Życiorys

Marianna zd.Gryziecka

Jan Markiewicz

Ks. Bronisława Markiewicza, syn Jana i Marianny z d. Gryzieckiej urodził się 13 VII 1842 r. w Pruchniku, w wielodzietnej rodzinie2. Miał on czterech braci i sześć sióstr. Rodzice jego zadbali o to by czterech synów zdobyło gruntowne wykształcenie. Najstarszy, Michał był nauczycielem gimnazjalnym w Rzeszowie i Chyrowie.

Dom Markiewiczów

Napisał podręcznik do historii używany przez wiele lat w galicyjskich gimnazjach, a także opracował poczytne dzieło z zakresu nauk geograficznych3. Władysław był wybitnym krakowskim prawnikiem, miłośnikiem tatr a także „prawą ręką” ks. Markiewicza w sprawach prawnych4.

Wnętrze kościoła w Pruchniku

Stanisław z kolei został handlowcem. Rozwinął działalność kupiecką na szeroką skalę. Wspomagał ks. Markiewicza finansowo, np. pokrył koszty druku książki pt. „Trzy słowa do starszych w nardzie polskim”5. Najmłodszy z braci Dominik był dobrze zapowiadającym się adwokatem. Jednak zmarł w młodym wieku6.

Trzy spośród sześciu sióstr ks. Markiewicza Karolina, Cecylia i Domicela zmarły bardzo młodo. Natomiast Antonina, Paulina i Maria założyły rodziny i odznaczały się głęboką wiarą7.

Budynek dawnego gimnazjum w Przemyślu

Bronisław Markiewicz po ukończeniu tzw. szkoły trywialnej w Pruchniku i przerwie w edukacji z powodów finansowych rodziców, został wysłany do przemyskiego gimnazjum. Tu odkrył swoją fascynację nauką. Zgłębiał nauki przyrodnicze. Jednak w tym czasie, młody gimnazjalista przeżył kryzys swej wiary. Poszukiwał on wówczas wyjaśnień swego stanu. Dlatego rozmiłował się w literaturze klasycznej i pod wpływem noweli Józefa Korzeniowskiego „Narożna Kamienica” odzyskał utracony spokój ducha. To wydarzenie, a zwłaszcza spotkanie z „Nieznajomym Młodzieńcem” miało wpływ na dalszy wybór jego drogi życiowej.

WSD w Przemyślu

Otóż 3 V 1863 r. kiedy przygotowywał się do egzaminu maturalnego, jego kolego Józef Dąbrowski, opowiadał mu, iż spotkał „Młodzieńca”, który przepowiadał przyszłe losy Polski. Mówił o tym, iż Polska otrzyma wolność. Wspominał także o pewnym kapłanie, który uda się na południe i spotka się z innym kapłanem. Powróci od niego i rozpocznie nowe wielkie dzieło, które przyczyni się do odrodzenia Polski. Markiewicz przejęty tym opowiadaniem postanowił wstąpić do seminarium. Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury z wyróżnieniem, wstąpił do seminarium duchownego w Przemyślu8.

ks. Bronisław Markiewicz

15 IX 1867 r. przyjął święcenia kapłańskie9 i pracował jako wikariusz w Harcie (28 IX 1867 r. – 20 II 1870 r. ), a od 20 II 1870 r. do 30 IX 1873 r. jako wikary przy katedrze w Przemyślu. Studiował na Wydziale filozoficznym uniwersytetu we Lwowie (1 X 1873 r.-30 IX 1874 r.) i Krakowie (1 X 1874 r. – 30 X 1875 r.), gdzie przygotowywał się do pracy nauczyciela gimnazjalnego. Jednak studiów nie ukończył. Od 3 XI 1875 r. do 24 III 1876 r. był ekspozytem przy kościele w Gaci oraz proboszczem (24 III 1876 r. – 30 VI 1877 r.). Następnie został przeniesiony na probostwo do Błażowej (1 VII 1877 r. – 20 X 1882 r.). Prowadził również regularnie wykłady w seminarium przemyskim (20 X 1882 r. – 15 XI 1884 r.), do którego przeniósł się 15 XI 1884 r. i pracował tam do 10 XI 1885 r.10 Wykłady z teologii pastoralnej nie były jego jedynym zajęciem. Pełnił tam również funkcję prefekta kleryków, spowiednika sióstr i kapelana więzienia. Jego praca duszpasterska polegała na trosce o ubogich. Zakładał liczne stowarzyszenia pomagające najbiedniejszym, organizował świetlice, czytelnie oraz prowadził katechizację nie tylko dzieci i młodzieży, lecz także dorosłych11.

św. Jan Bosco

W 1885 r. realizując ukryte pragnienia wyboru stanu zakonnego, ks. Markiewicz wyjechał do Włoch i wstąpił do zgromadzenia salezjanów i 1 I 1886 r. Rozpoczął nowicjat. Po nim złożył na ręce ks. Jana Bosko śluby zakonne (25 III 1887 r.). Pracował tam w różnych placówkach salezjańskich, jako wykładowca teologii moralnej w salezjańskich seminariach i nowicjacie, czy jako kapelan sióstr zakonnych oraz spowiednik. Po sześciu latach pobytu we włoskich placówkach salezjańskich 20 III 1892 r., powrócił do Galicji i objął parafię w Miejscu, które na jego prośbę nazwano Miejscem Piastowym12.

Kościół parafialny w Miejscu Piastowym

Ks. Markiewicz podczas pracy we Włoszech wyrobił sobie własną koncepcję życia salezjańskiego. Głównym celem tej koncepcji było dostosowanie idei św. Jana Bosko do ówczesnych galicyjskich warunków.

Punktem zwrotnym w biografii błogosławionego, była wizytacja kanoniczna ks. Mojżesza Veronesiego w 1897 r. Po niej ks. Markiewicz postanowił realizować własną wizję życia zakonnego13.

Po odłączeniu się od salezjanów, ks. Markiewicz czynił starania o zatwierdzenie kościelne rodzącej się wspólnoty zakonnej. Przedłużające się formalności skłoniły go do założenia świeckiej organizacji pod nazwą Towarzystwo „Powściągliwość i Praca”14.

Stara plebania-pierwszy dom michalitów i michalitek

Pierwszy zjazd, założycielski tej organizacji odbył się 1 V 1898 r. Wtedy grupa członków Towarzystwa wybrała jednogłośnie przełożonym Towarzystwa ks. Bronisława Markiewicza15.

Na tą działalność oraz na rozpoczęcie starań o zatwierdzenie zgromadzenia zakonnego, początkowo wyrażał zgodę ordynariusz w Przemyślu Bp Łukasz Solecki. Swoje stanowisko wyraził w liście z 9 II 1898 r.16. Rok później, 31 sierpnia założyciel Towarzystwa „Powściągliwość i Praca” ponownie zwrócił się z prośbą do bpa Soleckiego, aby ten poparł starania o założenie nowej rodziny zakonnej. Za wstawiennictwem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Wiednia (ministrem był Agenor Gołuchowski) ambasador austriacki uwierzytelniony przy Watykanie, na wyraźną prośbę ks. Markiewicza przedstawił w Rzymie podanie o założenie nowej rodzinny zakonnej. Rzym był przychylny tej prośbie pod warunkiem jednak, iż poprze ją ordynariusz przemyski17.

Dom drewniany

W liście z dnia 14 IX 1899 r. bp Łukasz Solecki podtrzymał swoje stanowisko, zezwalając na działalność Towarzystwa „Powściągliwość i Praca”, jednak nie jako zgromadzenia zakonnego, lecz stowarzyszenia pobożnego. Decyzję swą uzasadnił tym, iż do założenia nowej rodziny zakonnej brakuje ks. Bronisławowi Markiewiczowi odpowiednich warunków zgodnych z prawem kościelnym18. Odpowiedź ordynariusza w tej sprawie była zaskoczeniem dla ks. Markiewicza.

bp Solecki

Po śmierci bpa Łukasza Soleckiego (2 III 1900 r.) nowym ordynariuszem w Przemyślu został bp Józef Sebastian Pelczar. Od początku swojego urzędowania starał się nakłonić ks. Markiewicza, aby ten powrócił do swojej macierzystej salezjańskiej wspólnoty. W dniu 14 IV 1901 r. wezwał go do siebie i przedstawiał swoją opinię, której jednak ks. Markiewicz nie podzielał.

Dlatego też proszono go aby nie używał nazwy salezjanie w stosunku do swego Towarzystwa. Podporządkował się tej prośbie. 27 VI 1902 r. nazwał swą organizację Towarzystwem św. Michała Archanioła19.

Różnego rodzaju trudności utwierdziły ks. Markiewicza w przekonaniu, że to jego osoba jest główną przyczyną niepowodzeń w zatwierdzeniu świeckiego Towarzystwa jako zgromadzenia zakonnego.

bp Pelczar

Dlatego też zdecydował, iż powinien zrezygnować z zajmowanego stanowiska. Za jego radą 16 IX 1902 r. nowym przełożonym wybrano ks. Stanisława Orlembę20. Jednak bp Pelczar nie przyjął rezygnacji, nie zgodził się na zmianę przełożonego. 22 IX 1902 r. poczynił pewne zmiany w statucie, powołał nowy zarząd Towarzystwa w składzie: ks. Bronisław Markiewicz – przewodniczący, ks. Karol Krementowski – wizytator biskupi, ks. Antoni Koleński – zastępca przewodniczącego, ks. Chilla, ks. Mateusz Sos, ks. Wojciech Szmyd i Jan Trzecieski – członkowie zarządu21. Następnie 5 XI 1902 r. wystosował dekret zezwalający tymczasowo na założenie w Miejscu Piastowym nowicjatu dla potrzeb przyszłego nowego zgromadzenia zakonnego. Było to tzw. pierwsze zatwierdzenie zakonnej wspólnoty. Bp Pelczar ustanowił ks. Wojciecha Szmyda swoim wizytatorem w zakładzie wychowawczym22. Decyzje wprowadzone przez bpa Pelczara wydawały się zakończeniem całej trudnej sytuacji dotyczącej dążeń Sługi Bożego.

Dom Macierzysty Michalitów

Jednak ks. Markiewicz wycofał się z realizacji projektu biskupa. Sam biskup 6 XII 1902 r. cofnął swój dekret z 5 listopada, zezwalając na działalność placówki wychowawczej23. Każda biografia ma swoje tajemnice. W przypadku ks. Markiewicza wydarzenia z 1902 r. są niewątpliwie takimi. Do końca nie wyjaśniono czemu sprawy przybrały taki obrót rzeczy.

Wydarzenia te stworzyły nową sytuację w Miejscu Piastowym. Wielu czynnych członków Towarzystwa mając nadzieję, że w krótkim czasie powstanie tam zgromadzenie zakonne, odeszło z Miejsca Piastowego, szukając możliwości kształcenia w innych seminariach duchownych. Była to duża strata personalna. Dwudziestu sześciu pracowników bł. Bronisława Markiewicza zostało kapłanami w USA pracując z tamtejszą polonią. Wielu z nich nie zapominało o Towarzystwie, przysyłając ofiary materialne na rozwój dzieła24.

Kardynał Sapieha

W latach następnych zauważa się znaczny rozwój Towarzystwa. Powstają nowe ośrodki wychowawcze: Pawlikowie (1903 r. ), Zborów koło Tarnopola (1905), Skomorochy, k. Stanisławowa (1906), Wilno (1906), Lublin (1906) 25.

Zabiegi ks. Markiewicza dotyczące zatwierdzenia zgromadzenia nie ustawały. Ostatnią prośbę do Rzymu wystosował 4 XII 1911 r. Odpowiedzi jednak nie otrzymał. Po krótkiej chorobie zmarł 29 I 1912 r. na plebanii, w Miejscu Piastowym26.

Po jego śmierci, dalsze losy wspólnoty, którą założył potoczyły się drogą, która znalazła swój finał w zatwierdzeniu kościelnym zgromadzenia. 29 IX 1921 r. w miejscu Piastowym odbyła się uroczystość powiązana z odczytaniem dekretu powołującą nową wspólnotę zakonną.

Anna Kaworek

Dekret ten wydał bp krakowski Adam Sapieha27. 12 X 1921 r. nowo powstałą wspólnotę przyjął do swej diecezji przemyskiej bp Sebastian Pelczar.

Nie można tu zapomnieć, iż jednocześnie tworząc męską wspólnotę zakonną, ks. Markiewicz dawał podwaliny pod żeńskie zgromadzenie. Tu najwierniejszą jego współpracownicą okazała się współzałożycielka michalitek Anna Kaworek28.

Zgromadzenie żeńskie zostało zatwierdzone 21 VIII 1928 r., a Annę Kaworek wybrano pierwszą przełożoną generalną wspólnoty29.

2. Proces beatyfikacyjny

Trybunał Procesu beatyfikacyjnego

W dniu 16 I 1958 r. w Kurii Biskupiej w Przemyślu rozpoczął się proces beatyfikacyjny ks. Bronisława Markiewicza. Z ramienia zgromadzenia zajmował się nim ks. Walerian Moroz i trwał on do 27 IV 1963 r. Wówczas akta procesowe przekazano do Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych w Rzymie. Tam 9 maja tego roku nastąpiło uroczyste rozpoczęcie procesu na szczeblu apostolskim. W 1968 r. przygotowano tzw. „Kopię publiczną akt procesowych” oraz opinię cenzorów teologów na temat pism ks. Markiewicza. W 1976 r. zostało przygotowane „Summarium”. Jest to zbiór relacji świadków pamiętających ks. Bronisława Markiewicza. W tym samym roku dołączono tzw. „Zbiór dokumentów pozaprocesowych”. Rok później przedłożono „Listy postulacyjne”. List te zawierały prośby od biskupów i wybitnych przedstawicieli Kościoła w Polsce, o rychłą beatyfikację ks. Bronisława Markiewicza. Takie listy napisali m.in. Stefan kardynał Wyszyński, Karol kardynał Wojtyła i inni.30.

W 1981 r. swoje uwagi przygotował promotor wiary i przedłożył je Kongregacji.

Nowym etapem procesu był rok 1984 r. Wówczas, po zmianie przepisów związanych z procesami beatyfikacyjnymi, Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych mianowała 12 kwietnia o. Ambrożego Eszera, odpowiedzialnym za prace procesu. On wraz z ks. Leonardem Flisikowskim przygotowali swoje spostrzeżenia, na które został udzielona odpowiedź przez ks. Marian Babulę, michalitę. Także w tym samym czasie odpowiedziano na pytania promotorowi wiary. Po przygotowaniu wszystkich dokumentów procesowych i po głębokiej ich analizie komisje watykańskie orzekły heroiczność cnót ks. Bronisława Markiewicza. Dekret ten został uroczyście ogłoszony, w obecności papieża Jana Pawła II, 2 VII 1994 r.31.

Lektura dekretu 20 XII 2004

Dziesięć lat później, 20 XII 2004 r. został uroczyście promulgowany dekret o cudzie przypisywanym ks. Markiewiczowi. Cud taki miał miejsce w Toruniu. Jeden z kapłanów, michalitów ks. Roman Włodarczyk po ciężkiej chorobie udaru mózgu odzyskał cudownie zdrowie. Ogłoszenie dekretu definitywnie zakończyło prace procesu beatyfikacyjnego32. 19 VI 2005 r. na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie odbyła się uroczysta beatyfikacja założyciela wspólnot michalickich, ks. Bronisława Bonawentury Markiewicza. Dekret beatyfikacyjny w imieniu papieża Benedykta XVI odczytał kardynał Józef Glemp.

Zakończenie

Obraz beatyfikacyjny ks. Markiewicza

Krótka biografia błogosławionego Bronisława Bonawentury Markiewicza ukazuje nam, że są różne drogi do świętości. Jedna z nich prowadzi przez realizację w swym życiu idei powściągliwości i pracy. Hasło to obok zawołania św. Michała Archanioła: „Któż jak Bóg” stanowi fundament duchowości zgromadzeń michalitów i sióstr michalitek. Jest także wyznacznikiem konkretnej drogi dla wielu zafascynowanych postacią błogosławionego.

Przypisy

1.List do ks. W. Sarny. W: Archiwum Towarzystwa św. Michała Archanioła (dalej: AT), [Miejsce Piastowe po 1939 r.], t. 1, s.4.

2. Testimonium Baptismi. W: AT, t. 1, s. 44.

3. M. B a b u l a, P. Bronislao Markiewicz. Fondatore della Congregazione di San Michele Arcangelo. Roma 2000, s. 12.

4. B. C h w a ś c i ń s k i, Z dziejów taternictwa, o górach i ludziach. Warszawa 1988, s. 37, 50-51.

5.M. B a b u l a, P. Bronisalao Markiewicz..., s. 13.

6. J. P e l c z a r, Mowa żałobna Dominika Markiewicza. Kraków 1887, s. 14-15.

7. W. M i c h u ł k a, Ksiądz Bronisław Markiewicz. Marki–Struga – Miejsce Piastowe 1992, s. 15

8. E. D a t a, Oddał serce ubogim dzieciom i młodzieży – ks. Bronisław Markiewicz, Marki 2004, s. 12-13.

9. M. S t a c h u r a, Wszedł między lud. Rzecz o Słudze Bożym ks. Bronisławie Markiewiczu, Warszawa 1981, s. 13.

10. Tabela służbowa. W: AT, t. 2, s. 53.

11. C. N i e z g o d a, Wierny posłannictwu. Kraków 1998, s. 46-49.

12. A. Ś w i d a, Towarzystwo Salezjańskie – rys historyczny. Kraków 1984, s. 53.

13. J. K r a w i e c, Towarzystwo św. Franciszka Walezego oraz jego organizacja w Polsce, Lublin 1964, s. 142-143, (praca doktorska znajduje się w Archiwum Domu w Miejscu Piastowym).

14. Statut Towarzystwa „Powściągliwość i Praca” w Miejscu Piastowym. „Powściągliwość i Praca”. R. 1:1898, nr 1, s. 2-4.

15.Archiwum Generalne Zgromadzenia św. Michała Archanioła w Markach, Protokół Walnego zebrania Towarzystwa Powściągliwość i Praca z 1 V 1898 r. W: Księga protokołów Towarzystwa Powściągliwość i Praca, s.

16. List bpa Soleckiego z 9 II 1898 r. W: AT, t. 2, s. 61-62.

17. M. G ł o w a c k i, Założenie i organizacja Zgromadzenia św. Michała Archanioła w Polsce, Lublin 1969, s. (praca doktorska znajduje się w Archiwum Domu w Miejscu Piastowym), b. sygn.

18. List bpa Soleckiego z 14 IX 1899 r. W: AT, t. 2, s. 79-80.

19. List do Jan Latuska i Józefa Machały. W: AT, t. 1, s. 137.

20. W. M i c h u ł k a, Ksiądz Bronisław..., s. 128-129.

21. List bpa Pelczara z 22 IX 1902 r. W: AT, t. 2,s. 86-88.

22. Dekret bpa Pelczara z 5 XI 1902 r. W: AT, t. 2,s. 88-92.

23. Dekret bpa Pelczara z 6 XII 1902 r. W: AT, t. 2, s. 97-99.

24. M. G ł o w a c k i, Założenie..., s. 151-152.

25. M. A. R ó ż a ń s k i, Historia wspólnot michalickich. T. 1: Towarzystwo „Powściągliwość i Praca (1898-1921). Zgromadzenie michalitów do 1952 i michalitek do roku 1956. Marki 2005, s. 19.

26. E. D a t a, Oddał serce ubogim dzieciom i młodzieży. Ks. Bronisława Markiewicz 1842-1912, Marki 2004, s. 41.

27. Archiwum Domu w Miejscu Piastowym, Dekret zatwierdzenia Zgromadzenia św. Michała Archanioła z 29 IX 1921 r.

28. E. J a p o ł, W służbie najuboższym. Marki 2003, s. 29-32.

29. Tamże, s. 81.

30. Wywiad z ks. M. Babulą, „Powściągliwość i Praca” nr 1:2005, s. 14.

31. Tamże, 14-15.

32. Tamże, s. 15.